Kasten Yaralama Suçu ve Cezası (TCK m. 86 – 87)

Kasten yaralama suçu, ceza hukuku uygulamasında adli mercileri en çok meşgul eden, bireyin doğrudan beden bütünlüğünü ve vücut dokunulmazlığını hedef alan temel suç tiplerinden biridir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) Özel Hükümler Kitabı’nda “Kişilere Karşı Suçlar” ana başlığı ve “Vücut Dokunulmazlığına Karşı Suçlar” alt başlığı altında (m. 86-88) tanzim edilmiştir.

Mülga 765 sayılı TCK döneminde “müessir fiil” olarak adlandırılan bu fiil, 5237 sayılı TCK ile çağdaş ceza teorisine uygun olarak “kasten yaralama” terminolojisiyle karşılanmış; suçun basit, nitelikli ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış görünümleri modern adli tıp parametreleri ışığında yeniden yapılandırılmıştır. Bu kapsamlı rehberde; kasten yaralama suçunun maddi ve manevi unsurları, ceza artırım ve indirim mekanizmaları, öldürmeye teşebbüs suçundan ayrılma kriterleri, adli tıp raporlarının hukuki niteliği ve uygulamada karşılaşılan hukuki meseleler uygulayıcı perspektifiyle incelenmiştir.

Kasten Yaralama Suçunun Tanımı ve Korunan Hukuki Değer

Kasten yaralama suçu, bir kimsenin vücuduna acı verilmesi, sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan icrai veya ihmali hareketlerle vücut dokunulmazlığının ihlal edilmesidir. Kanun koyucu suçun koruduğu hukuki değeri; Anayasa’nın 17. maddesinde teminat altına alınan bireyin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı ile doğrudan örtüşecek biçimde “vücut dokunulmazlığı ve beden bütünlüğü” olarak belirlemiştir.

TCK’nın 86. maddesinin 1. fıkrasına göre yaralama neticesi üç seçimlik hareket/sonuç ile vücut bulur:

Vücuda acı verilmesi: Mağdurun anatomik bütünlüğünde harici bir lezyon veya kalıcı iz bırakmasa dahi sinirsel boyutta acı hissetmesine yol açan eylemlerdir (örneğin saç çekme, sertçe sarsma, tokat atma).

Sağlığın bozulması: Mağdurun fizyolojik, anatomik veya ruhsal dengesinin olağan işleyişinden saptırılması, patolojik bir bozukluğa maruz bırakılmasıdır (örneğin kemik kırığı, organ yaralanması, bulaşıcı hastalık bulaştırma).

Algılama yeteneğinin bozulması: Bireyin ruhsal dengesini, bilinç, muhakeme ve çevresini idrak edebilme melekesini geçici veya kalıcı olarak zaafa uğratan durumlardır (örneğin bayıltıcı gaz sıkılması, psikolojik travmaya yol açılması).

Kasten yaralama suçu serbest hareketli bir suç tipidir. Kanunda öngörülen üç neticeden herhangi birini doğurmaya elverişli her türlü fiille işlenebilir.

Suçun Maddi ve Manevi Unsurları

Maddi Unsurlar: Fail, Mağdur ve Hareket

Fail ve Mağdur: Kasten yaralama suçunun faili ve mağduru kural olarak yaşayan herhangi bir insan olabilir. Fail veya mağdurun belirli sıfatlara sahip olması (örneğin kamu görevlisi, üstsoy, altsoy, eş, kardeş olması), suçun temel şeklini değil, nitelikli hallerini oluşturur.

Hareket ve Nedensellik Bağı: Suç hem doğrudan icrai hareketle (yumruk atma, bıçak saplama, silahla ateş etme) hem de garantörlük yükümlülüğünün bulunduğu durumlarda ihmali hareketle işlenebilir. Failin hareketi ile mağdur üzerinde meydana gelen netice arasında nedensellik bağı bulunmalıdır. Ağırlaşmış neticeden sorumluluk için ayrıca TCK m. 23 uyarınca bu netice bakımından en azından taksir bulunması gerekir. Nedensellik bağının varlığı tek başına kusur değerlendirmesinin yerini tutmaz.

Manevi Unsur: Doğrudan Kast ve Olası Kast

Kasten yaralama kural olarak doğrudan kastla işlenir; yani fail başkasının vücuduna acı vermeyi, sağlığını veya algılama yeteneğini bozmayı bilerek ve isteyerek hareket eder. Ancak suçun olası kastla işlenmesi de mümkündür. Fail, neticenin gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen “olursa olsun” iradesiyle hareket etmişse olası kast hükümleri (TCK m. 21/2) devreye girer.

Failin doğrudan belirli bir neticeye yönelmediği, ancak hareketinin başkalarının yaralanmasına yol açabileceğini öngörüp kabullendiği olaylarda olası kastla yaralama gündeme gelir ve TCK m. 21/2’deki indirim uygulanır.

Basit Kasten Yaralama Suçu ve Cezası (TCK m. 86/1 ve 86/2)

5237 sayılı TCK sistematiğinde yaralamanın mağdur üzerindeki ağırlığına göre ikili bir yaptırım kademesi öngörülmüştür:

TCK m. 86/1: Kasten Yaralamanın Temel Şekli

Eylemin kişi üzerindeki etkisi basit bir tıbbi müdahale ile giderilemeyecek boyutta ise TCK m. 86/1 uyarınca faile 1 yıl 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezası verilir. Bu fıkra kasten yaralama suçunun ana gövdesini ve temel ceza tayin normunu oluşturur.

TCK m. 86/2: Basit Tıbbi Müdahale (BTM) ile Giderilebilen Yaralama

Kasten yaralama fiilinin kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine fail hakkında 6 aydan 1 yıl 6 aya kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur. Suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde hapis cezasının alt sınırı 9 aydan az olamaz. Bu düzenleme, TCK m. 86/2’deki şikâyet koşulunu ortadan kaldırmaz; TCK m. 86/3 kapsamındaki hâller saklıdır.

Adli tıp uygulamalarında yüzeysel sıyrıklar ve sınırlı ekimozlar gibi bulgular BTM kapsamında değerlendirilebilir. Değerlendirme yalnızca dikiş atılıp atılmadığına göre yapılmaz; yaralanmanın niteliği, yeri, yaygınlığı ve rapordaki bulgular birlikte ele alınır. Kemik kırığı, iç organ yaralanması ve yaşamı tehlikeye sokan durumlar hafif yaralama olarak kabul edilmez.

Kasten Yaralama Suçunun Nitelikli Halleri (TCK m. 86/3)

TCK’nın 86. maddesinin 3. fıkrası, fiilin işleniş biçimi veya tarafların sıfatları nedeniyle suçun haksızlık içeriğini ağırlaştıran hâlleri saymıştır. (a) ila (e) bentlerinde ceza yarı oranında, canavarca hisle işlemeyi düzenleyen (f) bendinde ise bir kat artırılır. Bu hâllerde şikâyet aranmaz.

Üstsoya, altsoya, eşe, boşandığı eşe veya kardeşe karşı işlenmesi (m. 86/3-a): Aile içi bağların getirdiği güven ve saygı ilişkisinin ihlal edilmesini cezalandırır. Kanun koyucu, 7331 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle evlilik birliği sona ermiş olsa dahi “boşandığı eşi” de koruma kapsamına dahil etmiştir.

Beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak kişiye karşı işlenmesi (m. 86/3-b): Mağdurun somut olayda savunma imkânından yoksun olması aranır. Çocukluk, ileri yaş, hastalık veya engellilik bu değerlendirmede önem taşıyabilir; yalnızca bir gruba mensup olmak her olayda bu nitelikli hâlin oluştuğu anlamına gelmez.

Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle işlenmesi (m. 86/3-c): Kamu görevlisinin yürüttüğü kamusal hizmetten kaynaklanan husumet sonucu yaralanması halidir.

Kamu görevlisinin sahip bulunduğu nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle işlenmesi (m. 86/3-d): Kamu gücünü elinde bulunduran memurun bu ayrıcalığını haksız fiilinde baskı aracı yapmasıdır.

Silahla işlenmesi (m. 86/3-e): TCK’nın 6/1-f maddesi uyarınca ateşli silahlar, kesici-delici aletler (bıçak vb.) yanında, saldırı ve savunmada kullanılmaya elverişli sopa, demir boru, taş, kırık şişe ve hatta somut olayın özelliklerine göre otomobil dahi silahtan sayılmaktadır.

Canavarca hisle işlenmesi (m. 86/3-f): Fiilin, somut olayda canavarca hisle gerçekleştirildiğinin belirlenmesi gerekir. Bu bent bakımından artırım bir kattır; ceza iki katına çıkar.

Birden Fazla Nitelikli Halin Birlikte Bulunması Halinde Ceza Tayini

Uygulamada failin hem kardeşine karşı hem de bıçakla (TCK m. 86/3-a ve 86/3-e) eylem gerçekleştirdiği durumlarda artırımın nasıl yapılacağı sıklıkla tartışılmaktadır.

Aynı fıkrada yer alan birden fazla nitelikli hâlin birlikte bulunması, her bent için ayrı ayrı artırım yapılmasını gerektirmez. Örneğin kardeşe karşı silahla yaralamada yarı oranındaki artırım bir kez uygulanır. Birden fazla nitelikli hâlin temel cezanın belirlenmesine etkisi TCK m. 61 ve m. 3 çerçevesinde, somut olaya özgü ve gerekçeli olarak değerlendirilir. Her dosyada alt sınırdan uzaklaşılmasını zorunlu kılan otomatik bir kural kurulamaz. Aynı olgunun mükerrer değerlendirilmemesine de dikkat edilmelidir.

Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Yaralama Suçu ve Cezası (TCK m. 87)

Neticesi sebebiyle ağırlaşmış suçlarda fail, kasten bir yaralama fiili icra etmekte; ancak iradesini aşan daha ağır bir netice meydana gelmektedir. TCK m. 23 gereğince, failin bu ağır neticeden sorumlu tutulabilmesi için anılan netice bakımından en azından taksirle hareket etmiş olması şarttır.

TCK m. 87/1 Kapsamındaki Ağır Neticeler ve Bir Kat Artırım

Kasten yaralama fiili mağdurda aşağıdaki neticelerden birine yol açarsa, 86. maddeye göre tayin edilen ceza bir kat artırılır:

• Duyulardan veya organlardan birinin işlevinin sürekli zayıflamasına (m. 87/1-a)
• Konuşmasında sürekli zorluğa (m. 87/1-b)
• Yüzünde sabit ize (m. 87/1-c)
• Yaşamını tehlikeye sokan bir duruma (m. 87/1-d)
• Gebe kadının çocuğunun vaktinden önce doğmasına (m. 87/1-e)

Yasal Alt Sınır Güvencesi: Artırım sonucu belirlenen hapis cezası, eylem TCK m. 86/1 kapsamında ise 4 yıldan, şayet eylem 86/3’teki nitelikli hallerden biriyle işlenmişse 6 yıldan az olamaz.

Yüzde Sabit İz ve Yüzün Sınırları

Yüzde sabit iz değerlendirmesinde, yaranın iyileşme sonrasında bıraktığı izin niteliği ve bulunduğu yer adli muayeneyle belirlenir. Boyun anatomik olarak yüz bölgesi değildir; ancak Türk Ceza Kanunu’nda Tanımlanan Yaralama Suçlarının Adli Tıp Açısından Değerlendirilmesi Rehberi’nin Haziran 2019 güncellemesinde, bu değerlendirmeye özgü yüz sınırları klavikulalara kadar uzanan daha geniş bir alan üzerinden tarif edilmiştir. Bu nedenle boynun tamamının yüz sayılması veya boyundaki bütün izlerin değerlendirme dışında tutulması şeklinde genel bir kabul doğru değildir.

Rehberde, belirlenen yüz sınırları içindeki izin gün ışığında veya iyi aydınlatılmış ortamda, yaklaşık 1–2 metrelik konuşma mesafesinden ilk bakışta belirgin biçimde fark edilmesi ölçütü kullanılır. Bu ölçüt her boyun yaralanmasına otomatik olarak uygulanmaz; önce izin değerlendirme sınırları içinde kalıp kalmadığı saptanır. İyileşmenin tamamlanması beklenir; değerlendirme kural olarak yaralanmadan en az 6 ay sonra yapılır ve hekim gerekli görürse bu süre uzayabilir. İlk rapordaki BTM değerlendirmesiyle sonraki sabit iz bulgusu arasında farklılık varsa ek rapor alınarak fiilin TCK m. 86 ve 87 kapsamındaki hukuki niteliği belirlenir.

TCK m. 87/2 Kapsamındaki Ağır Neticeler ve İki Kat Artırım

Fiilin aşağıdaki neticelere yol açması hâlinde, TCK m. 86’ya göre belirlenen ceza iki kat artırılır. Bu ifade, cezanın başlangıçtaki miktarın üç katına çıkması anlamına gelir; bir kat artırım öngören TCK m. 87/1 ile karıştırılmamalıdır:

• İyileşmesi olanağı bulunmayan hastalığa veya bitkisel hayata girilmesine (m. 87/2-a)
• Duyu veya organlardan birinin işlevinin yitirilmesine (uzuv tatili) (m. 87/2-b) (Örneğin bir gözün tamamen kör olması, bacağın ampütasyonu veya dalağın cerrahi operasyonla alınması)
• Konuşma ya da çocuk yapma yeteneklerinin kaybolmasına (m. 87/2-c)
• Yüzün sürekli değişikliğine (m. 87/2-d)
• Gebe kadının çocuğunun düşmesine (m. 87/2-e)

Yasal Alt Sınır Güvencesi: Artırım sonucunda bulunacak ceza, TCK m. 86/1 kapsamındaki hâllerde 6 yıldan, TCK m. 86/3 kapsamındaki hâllerde 9 yıldan az olamaz. Bu alt sınırlar 7550 sayılı Kanun ile 2025 yılında değiştirilmiştir.

Vücutta Kemik Kırılması veya Çıkığına Neden Olma (TCK m. 87/3)

Kasten yaralamanın vücutta kemik kırılmasına veya çıkığına neden olması durumunda, TCK m. 86’ya göre belirlenen ceza kırık veya çıkığın hayat fonksiyonlarındaki etkisine göre yarısına kadar artırılır.

Türk Ceza Kanunu’nda Tanımlanan Yaralama Suçlarının Adli Tıp Açısından Değerlendirilmesi Rehberi’nin Haziran 2019 güncellemesinde, kemik kırıkları ve çıkıklarının hayat fonksiyonlarına etkisi 1’den 6’ya kadar derecelendirilir. Bu derecelendirme tıbbi değerlendirmeye yardımcı olur; kanunda her derece için sabit bir artırım oranı öngörülmemiştir.

Hafif derece (1), orta derece (2–3) ve ağır derece (4–5–6) ayrımı, mahkemenin gerekçeli oran takdirinde dikkate alacağı tıbbi bulgulardandır.

Artırım oranı, kanuni üst sınır olan 1/2’yi aşamaz. Derecenin doğrudan 1/6, 2/6 veya 3/6 biçiminde bir ceza oranına dönüştürülmesi kanuni bir zorunluluk değildir.

Mahkeme, rapordaki bulgularla uyumlu, orantılı ve denetlenebilir bir gerekçe kurmalıdır.

Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Yaralamada Basamaklı Ceza Hesaplama Yöntemi

Yargıtay denetiminde aranan kanuni hesaplama sırası şu basamaklardan oluşur:

Temel Cezanın Belirlenmesi: TCK m. 86/1 uyarınca 1 yıl 6 aydan 3 yıla kadar bir temel hapis cezası takdir edilir.

Nitelikli Hâl Artırımı: Varsa TCK m. 86/3’teki (a)–(e) bentleri için yarı oranında, (f) bendi için bir kat artırım uygulanır.

Ağır Netice Artırımı: TCK m. 87/1’de bir kat, m. 87/2’de iki kat veya m. 87/3’te yarısına kadar artırım yapılır. Birden fazla ağır netice varsa aşağıda açıklanan birlikte değerlendirme esasları gözetilir.

Asgari Had Kontrolü: Sonuç, TCK m. 87/1’deki 4 veya 6 yıllık; m. 87/2’deki 6 veya 9 yıllık alt sınırın altında kalıyorsa ilgili alt sınıra yükseltilir. TCK m. 87/4 bakımından ise bağımsız ceza aralıkları esas alınır.

Cezayı Azaltıcı Nedenler: Yasal sınıra yükseltilen ceza üzerinden sırasıyla haksız tahrik (TCK m. 29) ve takdiri indirim (TCK m. 62) tatbik edilir

Birden Fazla Ağır Neticenin Birlikte Gerçekleşmesi

Tek bir yaralama eylemi neticesinde mağdurda aynı anda hem hayati tehlike (m. 87/1-d), hem kemik kırığı (m. 87/3) hem de organ işlevinin yitirilmesi gerçekleşmiş olabilir.

Aynı fiille oluşan birden fazla ağır netice, her netice için birbirini izleyen ayrı artırımlar yapılacağı anlamına gelmez.

Artırımın Belirlenmesi: Somut olayda uygulanabilecek hükümler karşılaştırılarak en ağır cezayı gerektiren neticeye göre artırım yapılması gerekir. Örneğin yaşamı tehlikeye sokan durumla kemik kırığının birlikte bulunması, TCK m. 87/1 ve 87/3’ün otomatik olarak peş peşe uygulanmasını gerektirmez.

Temel Cezanın Belirlenmesi: Diğer neticelerin ağırlığı TCK m. 61 kapsamında, mükerrer değerlendirmeye yol açmadan ve somut gerekçe gösterilerek temel cezanın takdirinde dikkate alınabilir.

Kasten Yaralama Sonucunda Ölüm Meydana Gelmesi (TCK m. 87/4)

Failin kasten yaralama kastıyla hareket ettiği, ancak eylem sonucunda öngörülebilir ölüm neticesinin taksirle meydana geldiği durumlar TCK m. 87/4’te düzenlenmiştir. Bu suç mülga kanundaki “kastın aşılması suretiyle adam öldürme” suçunun karşılığıdır.

Suçun Oluşum Koşulları:

Yaralama Kastı: Fail öldürme kastıyla değil, yalnızca yaralama kastıyla hareket etmiş olmalıdır.

Eylemin Niteliği: TCK m. 87/4, TCK m. 86/1 ve 86/3 kapsamındaki fiillere ilişkin düzenlemedir. BTM ile giderilebilir nitelikteki yaralama sonrasında ölüm meydana gelmesi hâlinde m. 87/4’ün uygulanamaması, ölüm yönünden ceza sorumluluğunun her durumda ortadan kalktığı anlamına gelmez. Nedensellik, öngörülebilirlik ve kusur koşullarına göre taksirle öldürme hükümleri bakımından da değerlendirme yapılabilir.

Nedensellik ve Kusur: Eylem ile ölüm arasında nedensellik bağı kurulmalı; failin ölüm neticesi bakımından en azından taksiri bulunmalıdır. Ölümün öngörülebilirliği somut olayın koşullarıyla değerlendirilir.

Kronik Hastalık ve Nedensellik Bağı: Mağdurun önceden mevcut hastalığı, tek başına nedensellik bağını ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte yalnızca tıbbi nedensellik bağının varlığıyla yetinilemez; ölümün faile yüklenebilirliği ve TCK m. 23’teki kusur koşulu ayrıca incelenir.

TCK 87/4 Cezası:

Kasten yaralama sonucunda ölüm meydana gelmişse;

Eylem TCK m. 86/1 kapsamına giriyorsa 10 yıldan 14 yıla kadar,

Eylem TCK m. 86/3 kapsamına giriyorsa 14 yıldan 18 yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Bu aralıklar 7550 sayılı Kanun ile 2025 yılında değiştirilmiştir. Önceki tarihlerdeki fiillerde TCK m. 7 uyarınca lehe kanun değerlendirmesi yapılır.

Kasten Öldürmeye Teşebbüs İle Kasten Yaralama Arasındaki Ayırt Edici Kriterler

Uygulamada özellikle ateşli silah ve bıçak kullanılan olaylarda en kritik hukuki uyuşmazlık, eylemin “kasten öldürmeye teşebbüs” (TCK m. 81, 35) mü yoksa “kasten yaralama” mı teşkil ettiğinin tespitidir.

Öldürme kastı failin iç dünyasına ait sübjektif bir olgu olduğundan, niyet dış dünyaya yansıyan davranışlarla belirlenir. Fail ile mağdur arasındaki önceki ilişki ve husumet, kullanılan aracın niteliği, darbe sayısı ve şiddeti, yaraların yeri ve niteliği, hedef seçme imkânı, fiile kendiliğinden mi yoksa dış engelle mi son verildiği ve olaydan sonraki davranışlar birlikte değerlendirilir.

Öldürücü Bölgeye Tek Darbe ve Şüpheden Sanık Yararlanır İlkesi

Hayati bölgeye tek darbe vurulması veya failin eylemine kendiliğinden son vermesi, tek başına suçun yaralama olarak kabulünü gerektirmez. Kast, olayın öncesi, sırası ve sonrasındaki bütün davranışlarla belirlenir. Öldürme kastı her türlü makul şüpheden uzak biçimde ispatlanamıyorsa şüpheden sanık yararlanır ilkesi uygulanır; ancak bu ilke, tek darbeli bütün olaylar için önceden belirlenmiş bir sonuç değildir.

Hukuka Uygunluk Nedenleri ve Kusurluluğu Etkileyen Haller

Meşru Savunma (TCK m. 25/1) ve Sınırın Aşılması (TCK m. 27/2)

Bir kimsenin gerek kendisine gerekse başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anki hâl ve koşullara göre saldırıyla orantılı biçimde defetmesi durumunda fiil hukuka uygundur ve ceza verilmez (TCK m. 25/1).

Saldırının Sona Ermiş Olması: Saldırı sona ermiş ve tekrarının muhakkak olduğuna ilişkin koşullar da bulunmuyorsa sonradan gerçekleştirilen eylem meşru savunma kapsamında kabul edilemez. Haksız tahrik hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilir.

Sınırın Mazur Görülebilir Heyecanla Aşılması (TCK m. 27/2): Fail meşru savunma sınırını mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaş dolayısıyla aşmışsa faile ceza verilmez.

Haksız Tahrik İndirimi (TCK m. 29)

Mağdurun haksız bir fiili ile fail üzerinde hiddet veya şiddetli elem meydana getirmesi ve yaralama suçunun bu psikolojik etkinin altında işlenmesi halinde cezada 1/4’ten 3/4’e kadar indirim yapılır.

İlk Haksız Hareketin Tespit Edilememesi Kuralı

Karşılıklı yaralamayla sonuçlanan olaylarda ilk haksız hareketin kimden kaynaklandığı, mevcut delillerle araştırılmalıdır. Belirsizlik sanık aleyhine varsayımla giderilemez. Haksız tahrikin varlığı ve indirim oranı, olayın özellikleri ve şüpheden sanık yararlanır ilkesi gözetilerek gerekçelendirilir; her karşılıklı kavga için otomatik olarak aynı oranda indirim öngörülemez.

Ceza Muhakemesi Usulü, İnfaz ve Bireyselleştirme

Şikayet, Zamanaşımı ve Uzlaştırma

Şikayet: TCK m. 86/2 kapsamındaki basit kasten yaralama şikayete tabidir; fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 aylık hak düşürücü şikayet süresi vardır. Suçun silahla, üstsoya, eşe veya kamu görevlisine karşı işlenmesi (86/3) ya da 87. maddedeki neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerin doğması durumunda soruşturma ve kovuşturma resen yürütülür, şikayetten vazgeçme davayı düşürmez.

Uzlaştırma: TCK m. 86/1 ve 86/2 kapsamındaki suçlar, CMK m. 253’teki istisnalar saklı olmak üzere uzlaştırmaya tabidir; TCK m. 88 de kanunda sayılmıştır. TCK m. 86/3 ve m. 87 kapsamındaki suçlar uzlaştırma kapsamında değildir. Kadına karşı işlenen kasten yaralama suçunda, suç BTM düzeyinde kalsa dahi uzlaştırma yapılamaz. Aynı mağdura karşı uzlaştırma dışındaki başka bir suçla birlikte işlenme hâli ve diğer kanuni istisnalar ayrıca gözetilir.

Dava Zamanaşımı: TCK m. 66 uyarınca süre, somut olayda uygulanacak suçun kanuni cezasının üst sınırına göre belirlenir. Dosyadaki delillerin gösterdiği nitelikli hâller dikkate alınır; mahkemenin sonuçta verdiği ceza esas alınmaz. Üst sınırı 5 yılı aşmayan suçlarda genel süre 8 yıl, 5 yıldan fazla ve 20 yıldan az hapis gerektiren suçlarda 15 yıldır. Aşağıdaki hesaplar yetişkin fail için, durma ve kesilme bulunmayan genel süreleri gösterir.

TCK m. 86/1 ve 86/2: Üst sınırlar sırasıyla 3 yıl ve 1 yıl 6 ay olduğundan genel süre 8 yıldır.

TCK m. 86/3: (a)–(e) bentlerinde 86/1 üzerinden üst sınır 4 yıl 6 ay olduğundan süre 8 yıldır. (f) bendinde 86/1 üzerinden üst sınır 6 yıla çıktığından süre 15 yıldır. 86/2 üzerinden uygulamada (a)–(e) bentlerinde üst sınır 2 yıl 3 ay, (f) bendinde 3 yıl olduğundan süre 8 yıldır.

TCK m. 87/1: (a)–(e) bentlerinin her biri bakımından, 86/1 üzerinden üst sınır 6 yıl; 86/3’ün (a)–(e) bentleriyle 9 yıl, (f) bendiyle 12 yıldır. Genel süre 15 yıldır.

TCK m. 87/2: (a)–(e) bentlerinin her biri bakımından, 86/1 üzerinden üst sınır 9 yıl; 86/3’ün (a)–(e) bentleriyle 13 yıl 6 ay, (f) bendiyle 18 yıldır. Genel süre 15 yıldır.

TCK m. 87/3: 86/1 üzerinden üst sınır 4 yıl 6 ay olduğundan süre 8 yıldır. 86/3’ün (a)–(e) bentleriyle üst sınır 6 yıl 9 ay, (f) bendiyle 9 yıl olduğundan süre 15 yıldır.

TCK m. 87/4: Üst sınır 86/1 kapsamındaki hâllerde 14, 86/3 kapsamındaki hâllerde 18 yıl olduğundan genel süre 15 yıldır.

TCK m. 88: İhmali davranışta indirim takdiri olduğundan, zamanaşımı ilgili suçun kanuni üst sınırı ve uygulanacak diğer hükümler esas alınarak belirlenir. Yaş küçüklüğü, durma, kesilme ve lehe kanun hükümleri ayrıca incelenir.

Görevli Mahkeme

Kasten yaralamanın temel şekli (TCK m. 86/1), basit hali (m. 86/2), nitelikli halleri (m. 86/3) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinde (TCK m. 87/1, 87/2, 87/3) görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir.

Kasten yaralama sonucunda ölümün meydana geldiği (TCK m. 87/4) davalarda ise görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemesidir.

HAGB, Adli Para Cezasına Çevirme ve Erteleme

Adli Para Cezasına Çevirme (TCK m. 50): Hükmolunan 1 yıl veya daha kısa süreli hapis cezası, kanuni koşullarla adli para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir. TCK m. 86/2’de mahkeme doğrudan adli para cezasını da seçebilir. Ancak hapis ve adli para cezasının seçenek olarak öngörüldüğü hâllerde hapis cezası seçilmişse, bu ceza TCK m. 50/2 gereğince sonradan adli para cezasına çevrilemez.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB): CMK m. 231’in 2026 yılında yeniden düzenlenen hükümlerine göre, sonuç cezanın 2 yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olması hâlinde HAGB değerlendirilebilir. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması, kişilik özellikleri ve duruşmadaki tutum ve davranışları üzerinden yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varılması ve mağdurun veya kamunun zararının tamamen giderilmesi aranır. Zarar hemen giderilemiyorsa denetim süresinde aylık taksitlerle tamamen ödeme koşulu getirilebilir. Sanığın kabulü ayrıca bir şart olarak düzenlenmemiştir.

HAGB’nin Sonuçları ve Denetim Süresi

Yetişkinler bakımından denetim süresi 5 yıldır; bu sürede kasıtlı suç nedeniyle yeniden HAGB verilemez. En çok 1 yıl için eğitim, gözetim altında ücretli çalışma veya belirli yerlere ilişkin yükümlülükler gibi denetimli serbestlik tedbirleri getirilebilir. Denetim süresinde dava zamanaşımı durur. Kasten yeni suç işlenmemesi ve yükümlülüklere uyulması hâlinde hüküm kaldırılarak dava düşürülür; aksi durumda hükmün açıklanması gündeme gelir. Yükümlülüğünü yerine getiremeyen sanık yönünden CMK m. 231/11’deki özel olanaklar ayrıca değerlendirilir.

HAGB, müsadere hükümleri dışında kurulan hükmün hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder. Karar özel sisteme kaydedilir ve kayıtlar kanunda belirtilen amaç ve mercilerle sınırlı kullanılabilir.

HAGB’nin İstisnaları ve Kanun Yolu

CMK m. 231/14 gereğince işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa m. 17 kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlarda HAGB uygulanmaz. Dolayısıyla her kamu görevlisi yaralamasında yalnızca ceza miktarına bakılarak HAGB sonucuna varılamaz; diğer özel kanun yasakları da saklıdır.

CMK m. 272/3’teki istisnalar saklı kalmak üzere HAGB kararına karşı istinaf yolu açıktır; temyiz bakımından m. 286 ve m. 231/12 uygulanır. Denetim ihlali üzerine açıklanan veya yeniden kurulan hükme karşı ise m. 231/11’deki sınırlı itiraz usulü öngörülmüştür. Önceki kararlar bakımından karar tarihi ve geçiş hükümleri ayrıca dikkate alınır.

Cezanın Ertelenmesi (TCK m. 51): 2 yıl veya daha az hapis cezası, daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı 3 aydan fazla hapse mahkûm olmama ve yeniden suç işlemeyeceği yönünde kanaat oluşması dâhil kanuni koşullarla ertelenebilir. Fiil sırasında 18 yaşını doldurmamış veya 65 yaşını bitirmiş kişiler için üst sınır 3 yıldır. HAGB kararı verilen hükümdeki hapis cezası aynı anda ertelenemez veya seçenek yaptırıma çevrilemez.

Uygulamada Pratik Hukuki Değerlendirmeler

1. Kemik Kırıklarında Adli Tıp Derecesi ve Cezada Orantılılık

Kemik kırığının tıbbi derecesi ile ceza artırım oranı aynı kavram değildir. Örneğin orta dereceli bir kırıkta mahkeme, yalnızca dereceyi payda olarak kullanarak otomatik artırım yapamaz; rapordaki bulguların hayat fonksiyonlarına etkisini ve seçilen oranın gerekçesini açıklamalıdır.

2. Birden Fazla Nitelikli Halin Temel Cezaya Etkisi

Kardeşe karşı bıçakla yaralamada hem akrabalık hem silah nitelikli hâli bulunabilir. Bu durum aynı yarı oranındaki artırımın iki kez uygulanmasını gerektirmez. Temel cezanın takdiri, olayın özellikleriyle bağlantılı ve denetlenebilir bir gerekçeye dayanmalıdır.

3. Birden Fazla Ağır Neticenin Birlikte Gerçekleşmesi Halinde Tek Artırım Kuralı

Aynı eylemle hem yaşamı tehlikeye sokan durum hem kemik kırığı meydana gelmişse, her netice için ayrı artırım yapılacağı varsayılamaz. Uygulanacak ağır netice hükmü belirlenmeli; diğer sonuçlar temel cezada değerlendiriliyorsa bunun gerekçesi açıklanmalıdır.

4. Öldürmeye Teşebbüs ile Kasten Yaralama Ayrımında Şüpheden Sanık Yararlanır İlkesi

Tek bıçak darbesi ve eyleme kendiliğinden son verme olguları, önceki husumet, hedef alınan bölge, darbenin şiddeti ve sonraki davranışlardan ayrı ele alınamaz. Suç vasfı bütün delillerin değerlendirilmesiyle belirlenir.

Sonuç ve Hukuki Değerlendirme

Kasten yaralama suçları, teknik ayrıntıları son derece zengin olan, adli travmatoloji raporları ile ceza muhakemesi prensiplerinin iç içe geçtiği çok boyutlu bir alandır.

Soruşturma ve kovuşturma süreçlerinde; fiilin basit tıbbi müdahale sınırlarında kalıp kalmadığı, adli tıp kılavuzundaki anatomik fonksiyon kayıpları, olası kast ile haksız tahrik dengesi ve suç vasfının öldürmeye teşebbüs ile olan hassas sınırı titizlikle ele alınmalıdır. Hukuki sürecin profesyonel ceza avukatı refakatinde yürütülmesi, delillerin doğru tespiti ve hak kayıplarının önüne geçilmesi açısından hayati önem taşımaktadır.